Ziek van verwachting: dit is het nocebo-effect

Dat je beter kunt worden van een neppil, dat heb je vast weleens gehoord. Maar wist je ook dat je ziek kunt worden van dingen die eigenlijk helemaal niet slecht voor je zijn? Dit wordt ook wel het ‘nocebo-effect’ genoemd. Hoe dat werkt leggen we graag uit.

 

Het woord ‘placebo’ komt je waarschijnlijk wel bekend voor. Deze Latijnse term, die in het Nederlands letterlijk “ik zal behagen” betekent, houdt in dat men beter wordt van iets wat helemaal niets bijzonders voor hen doet. Nocebo is het tegenovergestelde. Dit betekent “ik zal schaden” en werkt vrijwel hetzelfde als het placebo-effect, alleen dan andersom. Bij het nocebo-effect verwacht je een negatief effect te ondervinden van iets dat helemaal niet slecht voor je is. Een effect dat vervolgens ook daadwerkelijk ontstaat.

 

Ziek door verwachting
Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer artsen een slechtnieuwsgesprek voeren. Door de (onbedoelde) negatieve informatie van de arts gaat de patiënt er bewust en onbewust vanuit dat hij heel ziek is, of last zal hebben van heftige bijwerkingen van een behandeling. En zolang hij dit denkt, zal dit ook het geval zijn.

 

Ook is al langer bekend dat mensen bijwerkingen kunnen ondervinden van een placebo, een medicijn dat eigenlijk geen werkzame stof bevat.

 

Allergische reacties
Behalve bijwerkingen, kunnen verwachtingen ook allergische reacties oproepen. In een Australische studie kregen proefpersonen, die zeiden overgevoelig te zijn voor gluten, een tijd lang alleen voedsel te eten dat door de onderzoekers was klaargemaakt. Vervolgens klaagden de proefpersonen na de maaltijden over buikpijn, misselijkheid en winderigheid, zelfs als hun dieet geen gluten bevatte.

 

In Japan werd een dergelijk onderzoek ook gedaan. Hier aaiden onderzoekers kinderen met een onschuldig takje over hun arm. Die kregen vervolgens huiduitslag. Van tevoren hadden de onderzoekers namelijk gezegd dat het om de tak van een giftige boom zou gaan. De negatieve verwachting die zij schepten, leidde daadwerkelijk tot een allergische reactie bij de kinderen.

 

Aanstelleritis
Het nocebo-effect is dus niet nep, maar wel relatief onbekend. Er is namelijk nog maar weinig onderzoek naar gedaan, omdat veel mensen dit ethisch onverantwoord vinden. Ze maken de proefpersonen immers ‘opzettelijk’ ziek.

 

Toch durven experts te stellen dat het nocebo-effect geen aanstelleritis of hysterie is, het kan iedereen overkomen. Onlangs schreven wij al over de aanhoudende hype rondom glutenvrij eten, omdat veel mensen beweren zich hier beter door te voelen. De vraag rijst dan of hier ook sprake is van het nocebo-effect. Omdat er maar bij 25.000 Nederlanders een glutenintolerantie is vastgesteld, moeten we de ‘glutenvrije hype’ wellicht met een korreltje zout nemen.

 

Wat denk jij? Kun je ziek worden van een verwachting? Deel je mening hieronder in de reacties.

2 Opmerkingen
Bekend gezicht

Hmm ja ik denk dat iedereen moet eten waar hij/zei het lekkerst bij voelt! mja een slecht niews gesprek is en blijft slecht nieuws.. hetzelde als je zit te wachten in de wachtkamer op de uitslag.. ik denk dat de meeste mensen negatief denken i.p.v een uitslag ook positief kan zijn?

Twijfelaar
N/A

Goed stuk! Ik durf te wedden dat dit ook van toepassing op alle andere dieethypes. Liarexia is net zo iets vermoed ik. 

Maar hoe moet een arts bijwerkingen van bijvoorbeeld chemo bespreken om het nocebo-effect te voorkomen? Ik kan uit ervaring vertellen dat het erger is dan de arts me heeft voorgespiegeld tijdens het voorlichtingsgesprek. Straks gaan artsen heel luchtig doen over allerlei zaken om het nocebo-effect te voorkomen!! Lijkt me niet zinnig! 

Het lijkt mij dus erg belangrijk erg voorzichtig te zijn met conclusies verbinden.